Etos przedsiębiorcy w 1989 roku i dzisiaj
Do 1989 r. system był zły i każdy polski biznesmen wiedział, że musi się przed nim chronić. Przepisy obejść, skorumpować urzędnika, dbać natomiast rzetelnie o relacje w branży. Stanowiło to niemal patriotyczny obowiązek.
Przetrwać, zarobić, być niezależnym.
Oficjalna propaganda kształtowała bardzo niekorzystny wizerunek prywatnego przedsiębiorcy, a mimo to dla młodych ludzi działalność na własny rachunek kojarzyła się z wolnością, dobrobytem i awansem społecznym.
Zdawało się, że po zmianie ustroju, gdy wszystko będzie normalne - polska przedsiębiorczość zatryumfuje. Zatryumfuje prawdziwy etos biznesu.
Dzisiaj w wolnym Kraju, ich rówieśnicy preferują raczej bezpieczne posady urzędnicze, chcą wyjeżdżać „do Londynu”.
Atmosfera jest zła, firmy upadają, ludzie sobie nie płacą, afera goni aferę.
Co się stało?
Rozważmy zatem tę sprawę - od początku.
Etos przedsiębiorczości stanowią przewodnie ideały oraz zespól wartości i kryteriów. Wpływają one na kształtowanie się form i wzorców postępowania ludzi, a także instytucji.
Tworzy się pewna równowagę i mobilizuje do określonych zachowań. Powstaje więc system wartości, który warto przestrzegać, by osiągnąć sukces. ___________________________________________________________________________
Etos biznesu w znacznym stopniu kształtuje relacje między ludźmi w
każdym społeczeństwie.
Dojrzałości moralnej uczymy się od ludzi, z którymi dzielimy obowiązki zawodowe. Pracodawca może wpływać pozytywnie na zachowania swoich pracowników. Musi jednak zachodzić sytuacja, w której pracownik widzi, że przestrzeganie zasad się opłaca, a wzorując się na swoim pracodawcy może osiągnąć wysoki status w społeczeństwie.
___________________________________________________________________________
Normy środowiskowe, zawodowe, grupowe mają często większe znaczenie od norm ogólnych.
Dlatego etos biznesu jest tak ważny.
Etos firmy działa na całe społeczeństwo, a społeczeństwo zwrotnie kształtuje etos firmy. To ważna interakcja społeczna.
Powtarzając za prof. Gasparskim:
”Takie są firmy, jakie jest społeczeństwo”
W sposób bierny czy czynny , bardziej lub mniej świadomy wszyscy stajemy się uczestnikami zdarzeń gospodarczych, pełniąc role podmiotu, bądź tez przedmiotu tj. pracownika najemnego, kontrahenta czy też klienta.
__________________________________________________________________________
By pozytywnie kształtował się etos przedsiębiorczości, wystarczy zachować podstawowe zasady etyki biznesu:
1 .firmy nie mogą łamać uznanych norm
2.etos firmy nie może odbiegać in minus od etosu otoczenia społecznego
3. pracodawca powinien być wzorem zachowań etycznych dla pracownika
Poza tym powinny przestrzegane być obowiązujące przepisy prawa. ___________________________________________________________________________
Wg. badaczy, polska klasa przedsiębiorcza (głównie firm małych i średnich) jest związana z systemem wolnorynkowym.
Janusz Majcherek dowodzi, że Polacy są świetnie przystosowani do post przemysłowego kapitalizmu opartego na działaniach indywidualnych przedsiębiorcy.
Polskie społeczeństwo jest więc przedsiębiorcze.
___________________________________________________________________________
Po roku 1989 pojawiły się liczne firmy prywatne, które szybko wypełniały lukę rynkową.
Były one jednak b. słabe kapitałowo.
Od 1991 do 1997 roku nastąpił wzrost ogólnej liczby firm z 500 tyś. Do 2,5 mln.
Firmy te wchłaniały nadwyżki siły roboczej i generowały wysoki wzrost gospodarczy .
Jednocześnie tworzono przepisy i sposoby ich interpretacji charakterystyczne dla systemu skoordynowanego .
System ten wymiera na świecie, a dzieci tych którzy go tworzyli, będą mogły utrzymać się tylko dzięki zastosowaniu z powrotem systemu wolnorynkowego.
___________________________________________________________________________
Wprowadzanie norm dostosowawczych do systemu unijnego w Polsce, stworzyło niestabilne warunki rozwoju MŚP, utrudniło prawidłową ocenę i wybór strategii rozwojowej.
Wystąpiły kolejne mankamenty.
Inwestorzy zachodni nie pozwalają swoim spółkom zależnym rozwijać się poprzez inwestycje za granicą.
Utrzymują też spółki zależne w Polsce na zaniżonym poziomie technologicznym, jako importerów wyrobów - do Polski.
Przyjęte międzynarodowe pojęcie dumpingu i zakaz subwencji do towarów sprzedawanych do krajów UE także przyczyniły się do niekorzystnych zmian w okresie przystosowawczym.
Od 1994 r. dane statystyczne wskazują na znaczny wzrost ilości firm likwidowanych.
30% z nich upada w ciągu pierwszych 6 miesięcy. 20% nie może dotrwać do końca roku.
___________________________________________________________________________
Po deformacjach związanych z poprzednim systemem gospodarki nakazowej, w warunkach presji na podmioty rynkowe wytworzono w tych anormalnie ciężkich warunkach gospodarowania, kategorię sukcesu „za wszelka cenę.”
Transformacja prowadzona przez skoordynowane elity dotyczy poza zmianami w gospodarce, zmian norm moralnych , prawnych i wzorców obyczajowych.
Poza dyskryminacją:
fiskalną, administracyjną, biurokratyczną i międzynarodową polskiego biznesu, dochodzi przez cały ten czas do nieetycznych zachowań:
1. państwa względem biznesu
2. podmiotów gospodarczych w stosunku do państwa
3. podmiotów gospodarczych między sobą
4. w stosunku na linii pracodawca- pracownik
___________________________________________________________________________
Co należy zrobić?
W pewnym sensie socjaliści maja rację twierdząc, że liberalizm oddaje władzę w ręce przedsiębiorców.
Faktycznie w systemie liberalnym ciężar sprawy państwowej, dbałości o dobro publiczne spoczywa na barkach tych, którzy są aktywni i korzystając z wolności - tworzą bogactwo.
Przedsiębiorczość ma indywidualny charakter, ale jest jednocześnie wpisana w podstawowe konstrukcje życia społecznego zorganizowanego w państwo.
Konieczne jest przywrócenie równowagi między profitentną i nie profotentną dziedziną sfery publicznej, a także równowagi wewnątrz tych sfer.
Na niwie politycznej oznacza to zrównoważona konkurencję partii politycznych.
Na niwie gospodarczej zrównoważoną, obejmującą całość gospodarki konkurencje rynkową.
I tym sposobem wiele spraw sobie wyjaśniliśmy.
Jan Szczepankiewicz
