MAŁOPOLSKIE FORUM PRZEDSIĘBIRCZOŚCI

Co to znaczy być przedsiębiorczym?

Proces transformacji polskiej gospodarki oraz jej integracja z gospodarką europejską i światową stawiają przed społeczeństwem szczególne wyzwania edukacyjne, których celem jest wykształcenie konkurencyjnego, kompetentnego, innowacyjnego i przedsiębiorczego człowieka. Przyjmuje się bowiem, że w fazie informacyjnej rozwoju cywilizacyjnego o konkurencyjności człowieka i w konsekwencji całej gospodarki w największym stopniu decydować będą zasoby kapitału ludzkiego. Wyzwaniom współczesnej, globalnej gospodarki są w stanie sprostać jedynie osoby i społeczeństwa kierujące coraz większe nakłady na inwestycje w umiejętności i wiedzę człowieka. Dlatego konieczne są działania na rzecz edukacji naszego społeczeństwa, szczególnie w zakresie funkcjonowania mechanizmu rynkowego, czyli najogólniej rzecz ujmując - przedsiębiorczości. Należy podkreślić, że społeczeństwo nie jest dobrze przygotowane do życia w nowych warunkach ekonomicznych, gdyż w poprzednim systemie edukacji udawało się co prawda w dużym stopniu realizować cele z zakresu wyposażenia uczniów w wiedzę z różnych dyscyplin naukowych, jednak system ten nie sprzyjał kształceniu umiejętności przygotowujących uczniów do życia we współczesnym świecie. Dlatego młode pokolenie nie było przygotowywane do skutecznej komunikacji z innymi ludźmi, w tym rozwiązywania konfliktów czy prowadzenia negocjacji, które są dziś kluczowymi umiejętnościami decydującymi o konkurencyjności człowieka i o sukcesie w działalności gospodarczej. Absolwenci szkół średnich (z wyjątkiem szkół o profilu ekonomicznym) nie byli przygotowywani do właściwego gospodarowania swoim budżetem domowym, inwestowania swoich nadwyżek finansowych (np. na giełdzie, w funduszach inwestycyjnych), założenia konta w banku czy zaciągania kredytu. Młody człowiek nie wiedział jakie powinien płacić podatki, w szczególności jak wypełnić swoje roczne zeznanie podatkowe. Nie był przygotowany do świadomego uczestnictwa w systemie ubezpieczeń, w tym korzystania z szeregu ubezpieczeń dobrowolnych, które mogą go zabezpieczyć przed skutkami nieszczęśliwych zdarzeń (np. kradzieży mienia, powodzi, śmierci osoby bliskiej itp.). Na marginesie procesu nauczania była tak ważna kwestia jak kształcenie umiejętności skutecznego poszukiwania pracy, w tym pisanie życiorysów i listów motywacyjnych, prowadzenia rozmów kwalifikacyjnych i świadomego nawiązywania stosunku pracy zgodnie z obowiązującym prawem. Uczeń nie był także przygotowywany do założenia i prowadzenia własnego przedsiębiorstwa, a przecież od rozwoju małych, rodzinnych firm (z sektora małych i średnich przedsiębiorstw), zależy w dużej mierze rozwój gospodarczy całego kraju. Kształcono więc ludzi, którzy - z wyjątkiem absolwentów niektórych szkół ekonomicznych - nie byli przygotowani do udziału w życiu społeczno-gospodarczym, w tym do bycia aktywnym zawodowo i założenia własnej firmy. Mając na uwadze aktualny proces rozwoju społeczno-gospodarczego podjęto więc próbę zmiany systemu szkolnego. Oprócz zmian o charakterze instytucjonalnym i organizacyjnym, w nowym systemie edukacji wprowadzono nowe cele i treści kształcenia w ramach nowych przedmiotów. Na szczególną uwagę zasługuje wprowadzenie w roku szkolnym 2002/03 nowego przedmiotu obowiązującego wszystkich uczniów w szkołach ponadgimnazjalnych - "podstaw przedsiębiorczości". (Rozporządzenie MENiS z dnia 12 lutego 2002 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych). Generalny cel kształcenia w ramach tego przedmiotu można określić - w nawiązaniu do słusznie zaproponowanej nazwy przedmiotu - jako "wykształcenie człowieka przedsiębiorczego".

Szansę skorzystania jednak z tej nowej propozycji w ramach edukacji szkolnej, ma tylko młodzież, która właśnie trafia do szkół ponadgimnazjalnych. A co z pozostałymi absolwentami szkół średnich z lat wcześniejszych? Małopolskie Forum Przedsiębiorczości jako stowarzyszenie stawia sobie właśnie za jeden z wiodących celów szeroką edukację społeczeństwa w zakresie przedsiębiorczości. Szczególnie tych osób, które nie miały szansy spotkać się z tymi zagadnieniami w szkole lub były kształcone w zakresie funkcjonowania "gospodarki nakazowo-rozdzielczej", która z normalnie funkcjonującą gospodarką rynkową nie miała wiele wspólnego.

Należy jednak się zastanowić co to oznacza "być człowiekiem przedsiębiorczym"? Pojęcie "przedsiębiorczość" jest w języku polskim niejednoznaczne i różnie definiowane. Najczęściej bywa utożsamiane z zachowaniem i cechami osobowości "przedsiębiorcy", czyli osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Wydaje się, że w nowych warunkach ekonomicznych zawężanie pojęcia "człowiek przedsiębiorczy" do osoby prowadzącej własne przedsiębiorstwo jest niewłaściwe. Trudno przecież założyć, że każdy człowiek będzie prowadził własną działalność gospodarczą. Czy to jednak oznacza, że nie może on być osobą przedsiębiorczą? Wręcz przeciwnie -każdy pracownik powinien być osobą przedsiębiorczą, bo przecież wtedy tylko będzie mógł się przyczynić do rozwoju firmy, dla której pracuje! Dlatego wydaje się, że konieczne jest nieco szersze spojrzenie na "przedsiębiorczość" - jako zespół cech osobowości człowieka, takich jak aktywność, zapał do pracy, inicjatywa, kreatywność, podzielność uwagi, zdolność do koncentracji, pewność siebie, samodyscyplina, skłonność do wyważonego ryzyka i brania odpowiedzialności za siebie i innych oraz posiadana intuicja i umiejętności (np. w zakresie komunikacji interpersonalnej, kierowania sobą i innymi, podejmowania decyzji, oszacowania potrzebnych nakładów danego przedsięwzięcia). Cechy te pozwalają przede wszystkim na dobre prowadzenie własnego przedsiębiorstwa, tj. bycie przedsiębiorcą, ale pozwalają także na aktywne uczestniczenie w życiu społeczno-gospodarczym (w tym udanym życiu rodzinnym), dające dużo satysfakcji i zadowolenia, niezależnie od charakteru wykonywanej pracy i zajmowanego stanowiska. Człowiek przedsiębiorczy nie boi się trudności, podejmowania nowych, nieznanych zadań, nie załamuje się niepowodzeniami, jest chętny do zdobywania wiedzy i nowych umiejętności, jest otwarty na otoczenie, ma zdolność do empatii, potrafi dobrze ułożyć sobie stosunki z innymi ludźmi i być asertywnym. Jednym słowem: być przedsiębiorczym to znaczy "wiedzieć jak żyć". Zaproponowane rozumienie postawy przedsiębiorczości należy traktować jednak jako cel kształcenia uczniów w szkole i każdej osoby w społeczeństwie. Cel, do którego powinno się dążyć. Tylko Polska silna w takich przedsiębiorczych i wykształconych obywateli (z których wielu chętnie założy swoje własne, prężne i dochodowe firmy, zatrudniające kompetentnych i przedsiębiorczych pracowników) będzie miała szanse na dobrobyt i równoprawny, odpowiadający jej potencjałowi ludnościowemu, udział w światowych procesach gospodarczych. To od nas bowiem zależy, czy będziemy posłusznymi wykonawcami czyichś poleceń, czy równorzędnymi partnerami na arenie międzynarodowej w biznesie, nauce, polityce itp. Dlatego tak ważna jest edukacja w zakresie przedsiębiorczości!